مطلبی در مورد روش تحقیق، پایان نامه نویسی، رساله و…
مقدمه روش تحقيق

مقدمه: ‏
‏ بعضي از فعاليت‌ها در مقايسه با فعاليت‌هاي ديگر، علاقمندي، از خودگذشتگي و اشتياق بيشتري را طلب مي‌كند. ‏به نظر مي‌رسد كه علم و هنر از آن جمله‌اند و چرايي اين امر يك پرسش جالب و مهم روانشناسي است كه پاسخ ‏روشني براي آن وجود ندارد. تنها چيزي كه روشن به نظر مي‌رسد اين است كه آن گاه كه در تحقيق علمي‌يا بيان ‏هنري، غرق مي‌شويم بيشتر افكار، انرژي و هيجانهاي خود را وقف اين فعاليت‌ها مي‌كنيم. از علم تا هنر فاصله بسيار ‏است، اما دست كم از يك نظر همانندند. ما مشتاقانه نسبت به آنها احساس تعهد مي‌كنيم. اين كتاب درباره روش ‏تحقيق به شيوه علمي با رعايت ايزو7144 بيان شده است. هدف آن بيش از هر چيز ديگر، انتقال ويژگي مهيج ‏تحقيق به طور كلي و در علوم اجتماعي، علوم رفتاري و تعليم و تربيت (يا به عبارتی علوم انساني) به خوانندگان ‏بخصوص فارغ‌التحصيلان كارشناسي ارشد، دانشجويان مقطع دکتری و محققينی که مجری تحقيق هستند، می ‏باشد. بخش بزرگي از اين نوشتار روي مطالب فني و متدولوژی تحقيق با رعايت ايزو 7144 تأكيد دارد، اما در وراي ‏اين بحث اين عقيده را مطرح مي‌سازد كه تحقيق كاري است كه پژوهشگر را در ژرفاي خود غرق مي‌كند و در عمل ‏برايش جالب توجه است. در گفتار خود بايد عينيت را رعايت کنيم و نسبت به پديده‌های روانشناسي، ‏جامعه‌شناسي، تعليم و تربيت و به طور كلي علوم انساني نگرش سر سختانه‌اي را بپرورانيم . اما مسأله مهم آن است ‏كه ويژگي بنيادي يعني تهيج اكتشاف را كه در انجام يك تحقيق خوب به وجود مي‌آيد، به گونه‌اي درك كنيم که ‏دشواريها و ناكامي‌هاي كار تحقيق، در حالي كه هرگز از ميان نمي‌روند، بسيار كم اهميت‌تر شوند . آنچه می‌خواهيم ‏بگوييم اين است که، درگيری پرتوان ذهنی، انگيزه‌ای نيرومند براي بدست آوردن رويكرد عيني به مطالعه پديده‌ها ‏است و اين باور نكردني است كه انجام اين كار مهم بدون درگير شدن زياد شخص امكان‌پذير باشد و اينكه دانشجو ‏بدون درگيري قابل‌ملاحظه شخصي بتواند درباره علم، طرح تحقيق و روشهاي تحقيق چيز زيادي بياموزد، ترديد‌آميز ‏است. بنابراين دانشجويان و مشتاقان پژوهش را به بحث، استدلال، مناظره و حتي مبارزه علمی درباره تحقيق ‏تشويق مي‌كنيم. مبنايي را براي خود انتخاب كنيد، جزم‌انديش باشيد و بعدها سعي كنيد جزم‌ انديشي را در جهت ‏اعتقادي عاقلانه و تعهد هيجاني كنترل شده، هموار سازيد.‏
‏ روش تحقيق يكي از دروسی است كه مي‌تواند به بسياري از سئوالات و ابهاماتي كه در ذهن دانشجويان و ‏محققين وجود دارد، از طريق علمی پاسخ مناسب و درخور بدهد. عموماً اهل تفكر و تفحص در رويارويي با طبيعت ‏بيكران با ابهامات و مسائل مختلفي برخورد مي‌نمايند، كه پاسخ به آنها نياز به تحقيق و بررسي عميق دارد و به قول ‏گاليله “كتاب ناخوانده طبيعت كه در مقابل انسان قرار دارد، پايه و اساس هرگونه تحقيقی را براي او تعيين ‏مي‌نمايد” ، زيرا كه براي انسان در مواجهه با اين طبيعت بيكران، مسائل و ابهامات مختلفي به وجود مي‌آيد كه براي ‏شناخت بهتر بسياري از آنها نياز به پيگيريهاي عميق و همه‌جانبه‌ مي‌باشد. در حقيقت همين كنجكاويهاي بشر ‏است، كه مسأله تحقيق را پايه‌ريزي مي‌نمايد. از طرفي تحقيق در اكثر موارد به منظور تسلط انسان بر طبيعت و رام ‏كردن و شناخت بيشتر آن در جهت زندگي بهتر و آسايش بيشتر براي انسان طراحي مي‌گردد و پيشرفت امروزي ‏بشر بيشتر بر اساس يافته‌هاي تحقيقات انجام شده، جهت روشن كردن ابهامات طبيعت، تسلط بر آنها و به كارگيري ‏آنها در جهت رفاه انسان مي‌باشد و روزبه روز كه با زوايا و نكات بيشتري از اين طبيعت بيكران آشنا مي‌گردد وبه ‏همان نسبت ابهامات و سئوالات بيشتري در خصوص اين درياي عظيم در مقابل خود مي‌بيند، در نتيجه براي ‏رسيدن به جواب صحيح و قانع‌كننده نياز به ابزارهائي دارد كه بتواند به اين سئوالات و ابهامات پاسخ دهد . درس ‏روش تحقيق اگر درست به اجرا در‌‌آيد مي‌تواند بسياري از اين ابهامات را براي دانشجويان، علاقمندان و محققين ‏كم‌تجربه روشن كند و به تدريج گوشه‌هايي از اين طبيعت ناشناخته را براي انسان مکشوف نمايد. پس از رنسانس ‏علمي‌در اروپا و تغيير مفاهيم علمي‌كهن با مفاهيم جديد و جايگزين نمودن صفات اوليه بوسيله گاليله و ديگران در ‏امور علمي‎ ‎‏‌و ساخت روشهايي جهت اندازه‌گيري آنها، پايه‌هاي روش تحقيق عملاً به صورت فعلي خود را نمودار ‏ساخت و به تدريج تكامل يافت. شايد بتوان رنه دكارت را بنيانگذار روش علمي‌جديد تحقيق دانست، زيرا او بود كه ‏مطالعات خود را بر مبناي شك پايه‌ريزي كرد و اين شك شامل همه مظاهر زندگي او شد، به طوري كه وجود خود ‏را نيز مورد شك و ترديد قرار داد و به اين نتيجه رسيد كه « چون فكر مي‌كنم ، پس وجود دارم » و بر اساس اين ‏واقعيت بود كه اولين پايه‌هاي علمي تحقيق ‌را، او پايه‌گذاري كرد . روش دكارت، در خصوص بررسي‌هاي علمي ‌در ‏حقيقت روش رهايي از تعصبات، سنن، محفوظات گذشته بود و به كار گرفتن فكر، عقل و منطق را پيشنهاد مي‌نمود ‏و حداقل فايده اش اين بود كه تحقيق در علوم را به نحوي منطقي و عقلاني ميسر مي‌ساخت . بدون شك پيشرفت ‏كمي و قابل توجهي كه در علوم جهان طي دو قرن اخير به وجود آمده، ناشي از به وجود آمدن روش تحقيق بوده ‏است. هر چه شيوه تحقيق و بررسي تكامل پيدا مي‌كند، به همان نسبت فرآورده‌هاي علمي ‌ازدياد مي‌يابد و اصولاً ‏نياز به دانستن و حل مشكلات موجود بشر موجبات پيدايش و بسط تحقيقات علمي ‌را فراهم مي‌نمايد. تنها ايرادي ‏كه بر اين مسأله وارد است، آن است كه، در اين تحقيقات بيشتر صفات کمی قابل اندازه‌گيري مورد بررسي قرار ‏گرفته و از صفات كيفي به علت مشكل بودن اندازه‌گيري آنها صرف نظر شده ويا آنها را به کمی تبديل می نمايد و ‏بدين طريق است كه، عملاً ماده مورد توجه قرار گرفته ولي معنای آن به باد فراموشي سپرده شده است. به عبارت ‏ديگر به جسم جهان موجود پرداخته شده است ولي روح آن را به فراموشي سپرده‌اند، که اين بحث مهم و سازنده ‏متأسفانه به علل گوناگون در اين مقوله به تفصيل امكان‌پذير نيست. با توجه به آنچه در بالا گفته شد، هدف از ‏مطالعه روشهاي تحقيق در علوم روشن مي‌گردد و در اين مورد به اختصار مي‌توان گفت كه پيشرفت روشهاي تحقيق ‏است كه پيشرفت علوم را در دو قرن اخير امكان‌پذير ساخته است و هدف كلي از آن نيز شناخت طبيعت و دستيابی ‏به حقيقت می‌باشد . برای اين شناخت ضروری است که روش وصول به حقيقت را فرا گيريم و مطالعه روشهاي ‏تحقيق مي‌تواند به طور نسبي زمینه دستيابي به اين هدف را فراهم نمايد. در اين كتاب ضمن ارائه روشهاي تحقيق ‏و ساير مطالب مورد نياز محققان و دانشجويان، چارچوب نگارش رساله / پايان نامه/ پروژه‌های تحقيقاتی با استفاده از ‏دانش روز با رعايت کردن اصول ايزو 7144 (سازمان بين المللی استاندارد پايان نامه ها) آورده شده است.‏

 

مروت آزادبخت

مقدمه

4 دیدگاه در “مقدمه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *