انواع روش تحقیق

‏-‏ کلیات: محقق پس از تعیین و تنظیم موضوع باید در فکر انتخاب «روش ‏» تحقیق باشد. ‏مراد از انتخاب روش تحقیق این است که مشخص کنیم، چه روش تحقیقی برای موضوع ‏خاص لازم است ‏.انتخاب روش‌ انجام تحقیق بستگی به هدف ما، نوع کاوش محقق برای ‏دست‌ یافتن به هدف ما، ماهیت موضوع مورد تحقیق و امکانات اجرائی آن دارد. بنابراین ‏هنگامی که می‌توان در مورد روش بررسی و انجام یک تحقیق تصمیم گرفت که ماهیت ‏موضوع مورد پژوهش، هدف ما و نیز وسعت دامنه آن مشخص باشد. به عبارت دیگر هدف ‏از انتخاب روش تحقیق آن است که محقق مشخص نماید چه شیوه و روشی اتخاذ کند تا او ‏را هر چه دقیق‌تر، آسانتر، سریع‌تر و ارزان‌تر در دستیابی به پاسخ‌ یا پاسخهائی برای پرسش ‏یا پرسش‌ها و مساله تحقیقی مورد نظر کمک کند. با توجه به اینکه موضوعات گوناگون و ‏بسیاری ما را احاطه کرده است و هر موضوع،‌ پرسش یا پرسش‌های خاصی را طلب می‌کند ‏و از طرفی برای پاسخ‌یابی برای انواع پرسش‌ها با استفاده از یک روش پاسخ‌یابی علمی ‏مقدور نیست،‌ طبیعی است، که انواع روش‌های تحقیق یا پاسخ‌یابی بر پرسش‌ها به شیوه ‏علمی در بحث روش‌های تحقیق مطرح گردد. اما باید بخاطر داشت که اساس پیدایش نام ‏خاصی برای هر یک از این روش‌ها،درواقع چگونگی بهره‌وری آنها از شاخص‌های ذیل ‏است.این شاخصها عبارتند از ‏:‏
‏ الف- ماهیت موضوع تحقیق یا به عبارت دیگر ماهیت و کیفیت سئوالها ،فرضیه ها و هدفهای ‏مورد بررسی.‏
‏ ب- چگونگی وسعت دامنه و گستردگی موضوع تحقیق‏
‏ ج- چگونگی روش گزینش نمونه
‏ د- چگونگی روش جمع‌آوری اطلاعات
‏ هـ- معیارهای اخلاقی و انسانی ناظر بر موضوع تحقیق‏
‏ و- نوع کاربرد- مبنای زمانی (گذشته- حال- آینده) و امکانات اجرائی .‏
لذا با عنایت به مطالب یادشده و بویژه شاخص‌هایی که می‌تواند به تنهایی یا ترکیبی در تعیین نام ‏روش دخیل باشند، در این مبحث راجع به هشت روش تحقیق رایج که در رده تحقیقات کاربردی ‏قرار می‌گیرند بحث می‌شود.‏
‏۱- انواع روش تحقیق: مطالعات تحقیقی یک روش و یا راهبردی را نشان می‌دهد که بسادگی ‏قابل تشخیص است و شامل رویه‌های مشترک خاصی مانند انتخاب موضوع، بیان مساله، تدوین ‏اهداف، تبیین فرضیه‌ها، روش نمونه‌گیری، جمع‌آوری اطلاعات، تجزیه و تحلیل یافته‌ها ، ‏نتیجه‌گیری وپیشنهادات ‌اند. جزئیات این رویه‌ها تا حدودی با روش تحقیق معین می‌شوند و در این ‏مبحث به روش‌های تحقیق مختلف از تحقیقات کاربردی پرداخته می‌شود. که این روش‌ها عبارتند ‏از :‏
الف- روش تحقیق تاریخی ‏Historical research method
ب- روش تحقیق توصیفی ‏Descriptive research method
ج- روش تحقیق تداومی و مقطعی‏‎ Developmental and cross sectional research ‎method
د- روش تحقیق موردی و زمینه‌ای ‏case and field study research method
هـ- روش تحقیق همبستگی یا همخوانی ‏core lational or associational research ‎method
و- روش تحقیق علی یا پس از وقوع‏causal comparative or “exposit facto” research ‎method ‎
ز- روش تحقیق تجربی حقیقی‏True experimental research method ‎
ح- روش نیمه تجربی‏Quasi-experimental research method ‎
ط- روش تحقیق عملی (در آموزش و پرورش)‏Action research (in education) method
ی- روش تحقیق پیمایشی‏survey research method ‎
ک- روش تحقیق تحلیل محتوا ‏content analysis research method
‏ ل- روش تحقیق اکتشافی ‏exploration research method ‎

مروت آزادبخت