داده‌ها (Data Discriptire analysis)- قسمت دوم(ادامه دارد)

داده‌ها (Data Discriptire analysis)- قسمت دوم(ادامه دارد)

مثال ۲: توزیع متغیر کمی ناپیوسته برای بررسی سوختن لامپ‌های الکتریکی ساختمانی تصمیم گرفته شد مدت ۳۰ روز مداوم و روزانه تعداد لامپ‌های سوخته شده مشخص گردد، در این مثال متغیر عبارت است از تعداد لامپ‌های سوخته شده در هرروز، این متغیر کمی ناپیوسته و ساده هست.

تعداد لامپ‌های سوخته شده	روز	تعداد لامپ‌های ساخته‌شده	روز
۰	۱۶	۲	۱
۰	۱۷	۰	۲
۱	۱۸	۱	۳
۲	۱۹	۲	۴
۲	۲۰	۳	۵
۱	۲۱	۱	۶
۲	۲۲	۲	۷
۳	۲۳	۰	۸
۲	۲۴	۲	۹
۳	۲۵	۲	۱۰
۱	۲۶	۵	۱۱
۴	۲۷	۰	۱۲
۳	۲۸	۲	۱۳
۲	۲۹	۱	۱۴
۱	۳۰	۴	۱۵

توجه: هرروز به‌جای لامپ‌های سوخته شده لامپ نو جایگزین می‌کردند ولی باوجوداین همواره لامپ‌ها می‌سوخت. کل لامپ‌های بکار گرفته‌شده در مدت ۳۰ روز ۵۴ عدد بود.

جدول توزیع فراوانی لامپ‌های سوخته در ۳۰ روز

تعداد مشاهدات (تعداد روزهایی که مقادیر متغیر مشاهده می‌گردد)	تعداد لامپ‌های سوخته شده روزانه	تعداد لامپ‌های سوخته شده
۵	۰	۰
۷	۱	۷
۱۱	۲	۲۲
۴	۳	۱۲
۲	۴	۸
۱	۵	۵
۳۰ روز		۵۴

– توزیع متغیر کمی پیوسته: هنگامی‌که متغیر X به‌وسیله مقادیر مختلفی که پیوسته است معرفی شود بهتر است آن را گروه‌بندی نمائیم بدین ترتیب که فواصل مختلفی از X در گروه‌های مختلف در نظر می‌گیریم:(x1-x2).(x2-x3).(x3-x4)…..(xn-xn+1)

سپس افراد (واحد یا عنصر) موردمطالعه را در گروه‌های مربوط قرار می‌دهیم به‌طوری‌که هرگز متغیر در جای دیگر قرار نگیرد. برای این کار معمولاً یک‌فاصله طبقاتی یا عرض گروه (h) انتخاب می‌شود. به‌طوری‌که نتیجه کل پراکندگی متغیر (Xmax-Xmin)تقریباً بین ۱۰ تا ۲۵ گروه قرار گیرد. در هنگام گروه‌بندی ممکن است یک مقدار از متغیر درست در مرز مشترک دو گروه قرار گیرد و برای برطرف کردن این مشکل هر گروه را چنین تعریف می‌کنیم

(Xmax-Xmin)تقسیم برتعداد گروه ها=h

مثال: برای بررسی وضعیت سن ۱۶۴ نفر آن‌ها را در ۹ گروه (با ۱۰ سال فاصله) منعکس می‌کنیم

جدول توزیع سن ۱۶۴ نفربر حسب سال

سن	۲۰-۱۰	۲۰-۱۱	۳۰-۲۱	۴۰-۳۱	۵۰-۴۱	۶۰-۵۱	۷۰-۶۱	۸۰-۷۱	۹۰-۸۱	جمع
فراوانی	۸	۱۵	۱۸	۲۵	۳۷	۱۲	۲۳	۲۲	۴	۱۶۴
فراوانی تجمعی (تراکمی)	۸	۲۳	۴۱	۶۶	۱۰۳	۱۱۵	۱۳۸	۱۶۰	۱۶۴

توجه: متغیر پیوسته: هرگاه به توانیم به‌طور نظری برای هرکدام از مقادیر متغیر، یک مقدار متغیر در همسایگی به آن نقطه نسبت داد، حتی اگر دستگاه اندازه‌گیری بما اجازه ندهد آن مقدار را به‌طور عملی برآورد نمائی‌ام. به‌عبارت‌دیگر متغیری که به‌تواند بین دو مقدار اختیاری تمام اعداد حقیقی را اختیار کند در این صورت آن را متغیر پیوسته می‌نامند.

متغیر ناپیوسته (گسسته): هنگامی‌که تمامی مقادیر متغیر مجزا باشند، به‌عبارت‌دیگر اگر متغیر اعداد طبیعی را اختیار نماید ناپیوسته می‌نامند.

(ب) هدف توزیع‌های فراوانی و نمودارها: محققان و مدرسین معمولاً با توده‌ای از داده‌ها که به تفسیر نیاز دارند روبرو هستند. مثال: جدول ذیل نمره‌های فرضی ۱۰۰ نفر دانشجو در درس روش تحقیق را نشان می‌دهد.

جدول A نمره‌های درس روش تحقیق ۱۰۰ نفر دانشجو

۷۷	۹۴	۹۰	۵۴	۹۹	۵۹	۶۰	۷۸	۹۵	۹۱
۷۱	۸۷	۷۴	۶۰	۷۴	۸۴	۸۵	۷۲	۷۹	۷۵
۷۹	۷۹	۷۴	۶۲	۹۵	۸۲	۸۳	۸۰	۹۸	۷۵
۷۷	۷۱	۸۱	۷۸	۶۱	۶۵	۶۶	۷۸	۷۲	۸۲
۷۳	۶۶	۷۱	۷۴	۶۶	۸۳	۸۴	۷۴	۶۷	۷۲
۷۵	۹۲	۸۸	۸۳	۸۱	۹۳	۹۳	۷۶	۹۳	۸۹
۸۲	۸۵	۹۷	۸۷	۸۰	۷۵	۷۵	۸۳	۸۶	۹۸
۸۳	۸۲	۹۳	۸۲	۷۷	۵۵	۸۲	۸۷	۹۴	۸۴
۶۸	۸۵	۸۶	۹۶	۹۷	۶۰	۹۰	۶۹	۸۶	۸۹
۸۰	۹۰	۷۱	۵۹	۶۰	۵۶	۸۱	۸۲	۹۲	۷۲

معنی بخشیدن به این نمره‌ها بدون تعیین کردن بزرگ‌ترین و کوچک‌ترین نمره مشکل به نظر می‌رسد، درصورتی‌که تعداد نمره‌ها مختلف و خیلی زیاد باشند، تفسیر نمره‌ها بسیار دشوار خواهد بود به‌منظور تعمیم ویژگی‌های گروه بر اساس داده‌های جمع‌آوری‌شده، اطلاعات لازم باید با استفاده از یک روش منظم، مرتب و طبقه‌بندی شوند، یکی از کارآمدترین روش‌ها برای خلاصه و سازمان‌بندی کردن داده‌ها توزیع فراوانی نامیده می‌شود.

((۱)) توزیع فراوانی (frequencydistribution): توزیع فراوانی عبارت است از سازمان دادن به اندازه‌ها یا مشاهده‌ها به‌وسیله درآوردن آن‌ها در قالب طبقه‌ها همراه با ذکر فراوانی هر طبقه، توزیع فراوانی داده‌ها را به‌صورت خلاصه و مرتب‌شده به‌نحوی‌که تفسیر آن‌ها آسان شود، نمایش می‌دهد. جدول B نمره‌های جدول A را به‌صورت توزیع فراوانی از بزرگ‌ترین به کوچک‌ترین مرتب و تنظیم کرده است. توجه داشته باشید این جدول شامل دو ستون است: ستون x که نمره‌ها از بالا به پایین آورده شد و ستون دوم f که فراوانی هر نمره را نشان می‌دهد. برای مهیاکردن جدول توزیع فراوانی فعالیت‌های ذیل را به ترتیب انجام می‌دهیم. جدولی که دو ستون دارد را ترسیم می‌کنیم. (در اینجا چون تعداد نمرات زیاد است اگر بخواهیم دنبال هم ترسیم شوند فضای زیادی می‌برد، به همین منظور سه جدول دوتایی کنار هم ترسیم می‌کنیم)

• در ستون اول (X) اعداد به ترتیب از بزرگ‌ترین به کوچک‌ترین ثبت می‌کنیم

• در ستون دوم (f) فراوانی هر نمره را ثبت می‌کنیم

N=100 ضمناً باید توجه داشت که تهیه ستون خط نشان اختیاری است و می‌توان در جدول نهایی همانند جدول B مقدار (تعداد) فراوانی‌ها را مستقیم وارد نمود.

f	x	f	x	f	x
۱ ۳ ۲ ۰ ۰ ۱ ۱ ۳ ۲ ۰ ۱ ۱ ۱ ۱	۶۷ ۶۶ ۶۵ ۶۴ ۶۳ ۶۲ ۶۱ ۶۰ ۵۹ ۵۸ ۵۷ ۵۶ ۵۵ ۵۴	۵ ۷ ۳ ۳ ۲ ۴ ۳ ۱ ۵ ۵ ۱ ۴ ۴ ۰ ۱ ۱	۸۳ ۸۲ ۸۱ ۸۰ ۷۹ ۷۸ ۷۷ ۷۶ ۷۵ ۷۴ ۷۳ ۷۲ ۷۱ ۷۰ ۶۹ ۶۸	۱ ۲ ۳ ۱ ۲ ۲ ۴ ۲ ۱ ۳ ۲ ۱ ۲ ۳ ۳ ۳	۹۹ ۹۸ ۹۷ ۹۶ ۹۵ ۹۴ ۹۳ ۹۲ ۹۱ ۹۰ ۸۹ ۸۸ ۸۷ ۸۶ ۸۵ ۸۴

جدول B توزیع فراوانی نمره دانشجویان در درس روش تحقیق

در تفسیر جدول توزیع فراوانی‌ها، به‌راحتی می‌توانی بیان کرد که بیشترین فراوانی مربوط به کدام نمره است (در اینجا بیشترین فراوانی مربوط به نمره ۸۲ است که هفت هست) و به ترتیب اعداد ۷۴،۷۵،۸۳ بعد از ۸۲ دارای بیشترین فراوانی هستند به‌علاوه نحوه توزیع نمره‌ها را نیز می‌توان از جدول توزیع فراوان معین کرد، به این معنی که نمره‌ها به‌صورت یکنواخت توزیع‌شده‌اند یا توزیع در برخی از نقطه‌ها دارای شکاف است. اعداد ۵۸،۶۳،۶۴،۷۰ که فراوانی آن‌ها صفر است به خاطر اینکه توزیع نمره‌ها به‌صورت متوالی درآیند به‌کاربرده شده‌اند. این جدول، جدول توزیع فراوانی طبقه‌بندی نشده است؛ اما زمانی که نمره‌ها دارای دامنه گسترده‌ای باشند، تهیه و تنظیم اعداد به‌صورت توزیع فراوانی طبقه‌بندی نشده وقت‌گیر و طاقت‌فرسا است در چنین شرایطی به‌جای اینکه هر یک از اعداد را به‌طور جداگانه فهرست‌بندی کنیم آن‌ها را با استفاده از فاصله‌های معینی گروه‌بندی یا طبقه‌بندی می‌کنیم.

((۲)) توزیع فراوانی طبقه‌بندی‌شده: هنگامی‌که تعداد اعداد یک توزیع و هم‌چنین فاصله بین آن‌ها خیلی زیاد باشد، از توزیع فراوانی طبقه‌بندی‌شده استفاده می‌شود. بر اساس تجربه چنانچه تفاضل بین بزرگ‌ترین و کوچک‌ترین نمره یا عدد، مساوی یا بزرگ‌تر از ۲۰ باشد از توزیع فراوانی طبقه‌بندی‌شده استفاده می‌شود. در این توزیع به‌جای استفاده از نمره‌ها به‌صورت تکی اعداد در طبقه‌هایی که ناسازگار هستند قرار داده می‌شوند. کلیه اعدادی که در دامنه معینی قرار می‌گیرند در یک گروه واقع می‌شوند و بدین طریق یک طبقه به وجود می‌آید. به‌عنوان‌مثال درصورتی‌که فاصله یکی از طبقات ۹۲-۹۰ باشد، کلیه اعدادی که در این دامنه قرار دارند یعنی ۹۲-۹۱-۹۰ در این طبقه قرار خواهد گرفت، طبقات باید ناسازگار باشند، یعنی یک عدد معین فقط در یک طبقه قرار داده شود. جدول C توزیع فراوانی اعداد طبقه‌بندی‌شده جدول B را نشان می‌دهد.

جدول (c) توزیع فراوانی نمره‌های طبقه‌بندی‌شده درس روش تحقیق

f	طبقات	f	طبقات
۹ ۱۰ ۵ ۵ ۲ ۵ ۲ ۳	۷۷-۷۵ ۷۴-۷۲ ۷۱-۶۹ ۶۸-۶۶ ۶۵-۶۳ ۶۲-۶۰ ۵۹-۵۷ ۵۶-۵۴	۱ ۶ ۸ ۶ ۵ ۹ ۱۵ ۹	۱۰۱-۹۹ ۹۸-۹۶ ۹۵-۹۳ ۹۲-۹۰ ۸۹-۸۷ ۸۶-۸۴ ۸۳-۸۱ ۸۰-۷۸

در جدول C اعداد به‌صورت خلاصه‌تر نشان داده‌شده‌اند. تفسیر نمره‌های این جدول آسان‌تر از جدول‌های قبل است. همان‌طور که ملاحظه می‌شود تمرکز نمره‌ها بیشتر بین طبقه‌های ۷۲ تا ۸۶ (۵۲) است در حقیقت متجاوز از نصف (۵۲) از ۱۰۰ عدد بین این دو عدد قرارگرفته‌اند؛ و طبقه ۸۳-۸۱ دارای بیشترین (۱۵) توزیع پراکنده‌شده‌اند، اما مختصر کاهشی در دو انتهای طیف نمره‌ها وجود دارد. گرچه توزیع فراوانی طبقه‌بندی‌شده، شیوه اقتصادی و درعین‌حال آسانی را برای نمایش داده‌ها فراهم می‌کند، اما در اثر طبقه‌بندی کردن اعداد برخی از اطلاعات از بین می‌رود. به‌عنوان‌مثال با استفاده از توزیع فراوانی طبقه‌بندی‌شده نمی‌توان تعیین کرد که چند دانشجو نمره ۸۸ گرفته‌اند.

تنها می‌توان گفت که ۵ دانشجو نمره‌هایی بین (۸۹-۸۷) کسب کرده‌اند. نمره‌های فردی در توزیع فراوانی طبقه‌بندی‌شده هویت خود را از دست می‌دهند بنابراین شاخص‌های آماری در اینجا توأم با خطا هستند ولی خطای آن‌ها اشکال عمده‌ای را به وجود نمی‌آورد.

(ج) نحوه ساختن توزیع فراوانی طبقه‌بندی‌شده:

«۱» محاسبه دامنه تغییرات (R)

تفاضل بزرگ‌ترین عدد از کوچک‌ترین عدد به‌اضافه یک   Rmax-Rmin+1=R

(اضافه‌کردن یک به خاطر حدود واقعی اعداد است)

«۲» تعیین تعداد طبقه‌ها: انتخاب تعداد طبقه‌ها اختیاری است؛ اما معمولاً تعداد طبقه‌ها رابین (۲۰-۱۰) انتخاب می‌کنند. درصورتی‌که تعداد طبقه‌ها کمتر از ۱۰ باشد اندازه طبقه‌ها بزرگ می‌شود و همین امر موجب از دست دادن اطلاعات بیشتری می‌شود؛ و چنانچه طبقه‌ها بیشتر از ۲۰ طبقه شود، تهیه و تنظیم جدول نیاز به‌وقت و کار بیشتر دارد و اقتصادی نیست.(برای توزیع بیشتر به کتاب آمار مراجعه شود)

(د) توزیع فراوانی تراکمی (تجمعی): در برخی از مسائل پژوهشی، محقق تنها به تعیین فراوانی‌های هر طبقه علاقه‌مند نیست، بلکه نیاز دارد تا تعداد نمره‌هایی را که کمتر از نمره معینی وجود دارد نیز تعیین کند. چنین اطلاعاتی را می‌توان به سهولت از جدول توزیع فراوانی تراکمی (تجمعی) به دست آورد. این فراوانی‌ها از جمع‌کردن فراوانی‌ها به‌صورت متوالی از پایین‌ترین طبقه با طبقه‌های بعدی به دست می‌آید بنابراین فراوانی تراکمی هر طبقه (CF)برابر است با حاصل جمع فراوانی آن طبقه با فراوانی‌های طبقه‌های پائین تر از آن. به‌عبارت‌دیگر، فراوانی تراکمی هر طبقه مساوی است با مجموع فراوانی‌های طبقه‌پائین‌تر و طبقه‌مدنظر.

(هـ) توزیع فراوانی تراکمی درصدی: گاهی اوقات تعیین درصدی اعدادی که در زیر یک عدد معین قرار دارد، می‌تواند به درک اعداد جمع‌آوری‌شده کمک کند. به همین دلیل فراوانی‌های تراکمی را به فراوانی‌های تراکمی درصدی تبدیل می‌کنند. برای محاسبه فراوانی تراکمی درصدی هر طبقه، فراوانی تراکمی همان طبقه را به مجموع کل اعداد (N) تقسیم می‌کنیم سپس حاصل تقسیم را در صد ضرب می‌کنیم

(فراوانی تراکمی درصد )   CF/N.100

(و) توزیع فراوانی نسبی (درصد): گاهی اوقات محقق برای ترسیم نمودار و تفسیر جدول درصد هر فراوانی را جداگانه محاسبه و یک ستون به همین نام به جدول توزیع اضافه می‌شود. برای محاسبه فراوانی نسبی هر عدد (یا طبقه) فراوانی همان طبقه را به مجموع کل اعداد (N) تقسیم و سپس حاصل را درصد ضرب می‌کنیم (فراوانی تراکمی درصد )

جدول (D) توزیع فراوانی و … نمره درس مدیریت

درصد فراوانی تراکمی	فراوانی نسبی (درصد)	فراوانی تراکمی	فراوانی مطلق	طبقات
۱۰۰	۴	۵۰	۲	۸۴-۸۰
۹۶	۶	۴۸	۳	۷۹-۷۵
۹۰	۱۰	۴۵	۵	۷۴-۷۰
۸۰	۸	۴۰	۴	۶۹-۶۵
۷۲	۱۲	۳۶	۶	۶۴-۶۰
۶۰	۱۲	۳۰	۶	۵۹-۵۵
۴۸	۱۶	۲۴	۸	۵۴-۵۰
۳۲	۱۴	۱۶	۷	۴۹-۴۵
۱۸	۸	۹	۴	۴۴-۴۰
۱۰	۶	۵	۳	۳۹-۳۵
۴	۴	۲	۲	۳۴-۳۰
	۱۰۰		۵۰	جمع کل

(۲) نمودار فراوانی یا فراوانی نسبی (درصد): یکی از نقاط ضعف نمایش داده‌ها به‌وسیله جدول فراوانی این است که اطلاعات جدول را نمی‌توان به‌سرعت درک کرد. این عمل در صورتی امکان‌پذیر می‌شود که جدول تنظیم‌شده، به‌طور تفکیک‌شده و جزءبه‌جزء موردمطالعه قرار گیرد. بنابراین به‌منظور دریافت تصویر روشن‌تری از داده‌های جمع‌آوری‌شده از نمودار استفاده می‌شود. نمودار ابزاری تصویری است که برای توصیف و نمایش داده‌های جمع‌آوری‌شده به‌کاربرده می‌شود. پس از سازمان‌بندی کردن داده‌ها در جدول توزیع فراوانی، غالباً آن‌ها به‌وسیله نمودار به محقق کمک می‌کند تا ویژگی‌های داده‌ها را بهتر و آسان‌تر توصیف کند و آن‌ها را با توزیع‌های دیگر مقایسه کند.

(الف) یک توزیع فراوانی یا درصد را می‌توان با چند نوع نمودار نمایش داد:

((۱)) هیستوگرام histogrome   ((۲)) ستونی     bargraph

((۳)) چندضلعی polygon     ((۴)) چندضلعی تراکمی cumulative

((۵)) اجایو ogive

برای شناخت و ساختن هرکدام از نمودارهای بالا به کتاب آمار مراجعه نمایید،

نمودار یکی از نیرومندترین وسایل تجزیه‌وتحلیل است و تصویری از مجموعه زوجه‌ای مرتب‌شده را به‌گونه‌ای نشان می‌دهد که ارائه آن توسط روش‌های دیگر ممکن نیست. اگر در یک مجموعه از داده‌ها رابطه‌ای وجود داشته باشد، نمودار نه‌تنها آن را به‌روشنی نمایش می‌دهد بلکه ماهیت آن را نیز نشان خواهد داد. در نمودارها معمولاً محور افقی (طول‌ها یا X) نشان‌دهنده متغیر مستقل X و محور عمودی (عرض‌ها یا y) نشان‌دهنده متغیر وابسته y است. ولی در نمودار مربوط به جدول فراوانی، محور x تا متغیر موردسنجش و محور y تا فراوانی نسبی یا خود فراوانی مطلق است.

ب- جدول دوبعدی (جدول توافقی)

جدول دوبعدی جدولی است که در آن دو متغیر (معمولاً متغیر وابسته و یک متغیر مستقل) را می‌توان نشان داد. به‌عبارت‌دیگر جداول دوبعدی از مهم‌ترین موارد استفاده در هر تحقیق اجتماعی و به‌طورکلی علوم انسانی است. معمولاً جدول دوبعدی با جامعه نمونه کم سازگارتر است؛ و رابطه و یا همبستگی از طریق آزمون  (خی دو) نشان داده می‌شود (جدول توافقی) و میزان آن‌هم با استفاده از فرمول

به دست خواهد آمد. (C) در اینجا ضریب توافق است که میزان رابطه را مشخص می‌کند و  میزان و یا مقدار واریانس متغیر مستقل از متغیر وابسته را نشان می‌دهد. مثال: بین جنسیت و رضایت شغلی رابطه معنی‌داری وجود دارد.

جامعه نمونه ۲۰ نفر هست که همراه پرسشنامه دو سؤال زیر پرسیده شده است.

(۱) جنسیت خود را مشخص کنید. الف- زن ب- مرد

(۲) رضایت شغلی خود را با توجه به گزینه‌های ذیل مشخص کنید.

الف- بالا         ب- متوسط         ج- پائین

برای هر سؤال (متغیر) یک جدول فراوانی تهیه می‌شود و سپس آن‌ها را در جدول دوبعدی (توافقی) قرار می‌دهیم.

جدول توزیع فراوانی                            جدول توزیع فراوانی جنسیت

فراوانی	رضایت شغلی
۸	بالا
۶	متوسط
۶	پایین
۲۰	جمع

فراوانی	جنسیت
۱۰	زن
۱۰	مرد
۲۰	جمع

جدول توافقی رضایت شغلی برحسب جنسیت

جمع	زن	مرد	جنسیت رضایت شغلی
۸	۳	۵	بالا
۶	۳	۳	متوسط
۶	۴	۲	پایین
۲۰	۱۰	۱۰	جمع

جدول توافقی y برحسب x

جمع			…				X Y
K			…….				جمع

ج- جدول سه‌بعدی و بیشتر:

هر واقعیت که موردمطالعه قرار می‌گیرد تابع چند یا چندین عامل است و به‌عبارت‌دیگر در سنجش و پردازش داده‌ها می‌توان چندین متغیر را باهم موردنظر قرارداد و تأثیر آنان را بر هم دید، لذا نیاز به جدول چندبعدی است.

مثال: تحقیقی در مورد میزان رضایت از زندگی صورت می‌گیرد، می‌خواهیم ببینیم تا چه حد (میزان) دو متغیر اساسی، نظیر میزان تحصیلات و تعلقات مذهبی (هر دو) بر رضایت از زندگی تأثیر دارند.

جدول… توزیع رضایت از زندگی برحسب تعلقات مذهبی و تحصیلات

جمع	تحصیلات پایین		تحصیلات متوسطه		تحصیلات بالا		دین و تحصیلات رضایت از زندگی
	کاتولیک	پروتستان	کاتولیک	پروتستان	کاتولیک	پروتستان
۳۸۲	۷۸	۵۱	۳۵	۱۱۶	۱۳	۸۹	راضی
۳۹۷	۶۰	۳۰	۵۹	۱۲۴	۲۰	۱۰۴	ناراحتی
۷۷۹	۱۳۸	۸۱	۹۴	۲۴۰	۳۳	۱۹۳	جمع

جدول سه توزیع رضایت از کاربر حسب تحصیلات و سبک مدیریت

جمع	پایین تراز لیسانس		لیسانس		فوق‌لیسانس		دکتری		تحصیلات و سبک ‌مدیریت رضایت از کار
	رابطه ‌مدار	کار مدار	رابطه ‌مدار	کار مدار	رابطه ‌مدار	کار مدار	رابطه ‌مدار	کار مدار
									راضی
									ناراضی
									جمع

جدول …توزیع جمعیت نمونه برحسب سن، جنس، تحصیلات و منها مهاجرت

جمع	شهر		روستا		تحصیلات و منشأ مهاجرت جنس- سن
	باسواد	بی‌سواد	باسواد	بی‌سواد
					۲۰ سال و کمتر	مرد
					۴۰-۲۱ سال
					بالاتر از ۴۰ سال
					۲۰ سال و کمتر	زن
					۴۰-۲۱ سال
					بالاتر از ۴۰ سال
					جمع

د- جدول مادر:

منظور جدولی است که در استخراج دستی داده‌ها از پرسشنامه به‌صورت دستی مورداستفاده قرار می‌گیرد. تمامی داده‌های یک پرسشنامه در یک سطر آن جای می‌گیرد و از آن، جداول یک‌بعدی، دوبعدی و سه‌بعدی و… اخذ می‌شود.

مثال: فرض کنید یک محقق مأموریت پیدا می‌کند که تحقیقی در زمینه نحوه گذران فراغت دانشجویان کارشناسی ارشد دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه آزاد رودهن در آخرین جمعه گذشته انجام دهد؛ و سؤالات اساسی عبارت‌اند از؟

شماره دانشجوئی … سن … وضع تأهل … جنس …

– اوقات فراغت خود را در جمعه گذشته چگونه گذرانیدید؟

الف- مطالعه    چند ساعت..       ب- گردش   چند ساعت…

ج-ورزش        چند ساعت..      د- تلویزیون      چند ساعت..

هـ- رادیو        چند ساعت..     و- پیام کوتاه      چند ساعت..

ز- چت            چند ساعت..      ح-اینترنت      چند ساعت..

ط- مهمانی      چند

به این پرسشنامه کدنامه‌ای نیز ضمیمه شده‌است.

سن: ۱=۲۲ سال و کمتر    ۲= ۲۳ سال     ۳= ۲۴ سال        ۴= ۲۵ سال

۵= ۲۶ سال  ۶= ۲۷ سال   ۷= ۲۸ سال  ۸= ۲۹ سال و بیشتر            ۹= بی‌جواب

وضع تأهل: ۱= هنوز ازدواج‌نکرده    ۲= متأهل     ۳= بی‌همسر در اثر فوت

۴= بی‌همسر در اثر طلاق      ۵= بی‌جواب

گرایش: ۱= پژوهشگری۲= جمعیت‌شناسی ۳= مردم‌شناسی    ۴= بی‌جواب

مطالعه: چند ساعت: ۱= ۱ ساعت  ۲= ۱ تا ۲ ساعت ۳= ۲ تا ۳ ساعت ۴= ۳ و بیشتر

مهمانی

اینترنت

چت

پیام‌ کوتاه

تلویزیون

رادیو

سینما

ورزش

گردش

مطالعه

گرایش

تأهل

جنس

سن

شماره

۲

۱

–

۱

۲

۱

۳

۱

–

۱

۲

۱

۱

۲

۱

–

۲

–

۱

۲

۱

۱

۲

۲

۱

۱

۲

۲

۵

۲

–

۲

۱

۲

۲

–

۱

–

۱

۲

۱

۱

۱

۱

۳

–

۲

–

۱

۳

–

–

–

۲

۱

۳

۲

۲

۴

۴

۳

۱

۱

۲

۱

–

۲

۱

۱

۲

۱

۳

۱

۶

۵

۲

۳

–

۱

۲

۱

۱

۱

–

۳

۲

۲

۱

۷

۶

۱

۱

–

۱

۱

۲

۲

۲

–

۱

۳

۳

۲

۶

۷

۲

۲

۲

–

۱

–

۱

۱

–

۱

۱

۱

۱

۲

۸

۲

۳

–

۱

۱

–

۳

۳

۱

۲

۲

۲

۲

۵

۹

–

۱

۲

۲

–

–

–

–

–

۱

۴

۴

۱

۴

۱۰

پژوهشگر ورزیده می‌داند چنانچه پاسخگو کمتر از ۲۰ سال دارد، باید در پرسشنامه آن پاسخگو، در مقابل سؤال سن، شماره ۱ را در خانه قرار دهد، چنانچه همان پاسخگو متأهل است، باید در مقابل سؤال تأهل، شماره ۲ در خانه قرارگیری و …

جدول مادر فرضی این تحقیق در مورد ۱۰ دانشجو

فرض بر این است که هیچ دانشجویی به‌جز فعالیت‌های ده‌گانه کار دیگری انجام نداده است.

نتیجه: جای دادن داده‌ها در درون جداول از اهم وظایف محقق است. در جدول‌های یک‌بعدی، نتایج فراوانی داده‌ها به دست می‌آید که از آن، میزان پراکندگی متغیر موردنظر را می‌رساند. مثال: زمانی که در یک اداره شکاف حقوق بسیار بالاست، باید از توزیع فراوانی استفاده شود. زیرا اگر با محاسبه گرایش‌های مرکزی استفاده شود ملاحظه می‌شود که معدّل حقوق در این اداره چقدر است و با محاسبه توزیع فراوانی به پراکندگی حقوق در بین کارکنان می‌رسیم. ممکن است میانگین حقوق دو نفر ۳۵۰۰۰۰ تومان باشد، اما یکی از آنان ۲۰۰۰۰۰ تومان و دیگری ۵۰۰۰۰۰ تومان در ماه دریافت می‌کنند. اینجاست که میانگین تنها بکار نمی‌آید و باید از توزیع فراوانی و پراکندگی‌ها را نیز به‌حساب آوریم. با جدول‌های دوبعدی (توافقی) سنجش میزان همبستگی حاصل می‌شود. از سوی دیگر می‌توان به روابط علّی دست‌یافت. جدول‌های دوبعدی را می‌توان به صورت‌های پیوسته و شکسته رسم کرد و از هر یک نتایج خاصی به دست آورد. چون در هر پدیده اجتماعی عوامل بسیاری تأثیر می‌گذارند، وبری آن‌ها می‌توان از جدول‌های سه‌بعدی و بیشتر استفاده کرد.

د- تفسیر توصیفی جدول یک‌بعدی: محقق پس‌ازاینکه پرسشنامه‌ها را جمع‌آوری و به‌صورت دستی جدول مادر تهیه نمود و یا اینکه داده‌ها را مستقیماً وارد کامپیوتر نمود، گام‌های ذیل را انجام خواهد داد:

(۱) به‌صورت دستی: گام یکم: داده‌ها را از روی جدول مادر و یا مستقیم از هر پرسشنامه وارد جدول یک‌بعدی می‌نماید.

 گام دوم: جدول یک‌بعدی را به‌صورت کامل (فراوانی، درصد، فراوانی تجمعی و…) ترسیم نموده و درصد و فراوانی تجمعی را هم محاسبه ‌نماید.

 گام سوم: در زیر جدول یک‌بعدی (توزیع فراوانی و درصد متغیر موردنظر…) خلاصه‌ای از مشاهدات جدول را تفسیر توصیفی ‌نماید.

 گام چهارم: از تفسیر توصیفی یک نتیجه کلی اخذ ‌نماید.

فرض کنید گویه‌ها و یا شاخص‌های متغیر فوق (خیلی‌زیاد- زیاد- متوسط- کم- خیلی کم) باشند، در نتیجه‌گیری محقق با توجه به میزان جمع (خیلی‌زیاد و زیاد) و یا جمع (خیلی کم و کم)، بیشترین را انتخاب می‌نماید. فرض کنید جمع خیلی زیاد و زیاد ۷۵% باشد، بیان می‌شود ۷۵% جامعه نظر خود را در مورد متغیر موردنظر زیاد اظهار نموده‌اند و در مورد خیلی کم و کم هم کم بیان می‌شود.

 گام پنجم: ترسیم نمودار: با توجه به جدول توزیع فراوانی و درصد و متغیر موردنظر نمودار مناسب را برحسب درصد یا فراوانی ترسیم ‌نماید.

«بهتر است برحسب درصد ترسیم شود.»

«برای هر سؤال در بخش تجزیه‌وتحلیل توصیفی داده‌ها باید یک جدول توزیع فراوانی و درصد با تفسیر و نتیجه و یک نمودار تهیه شود.»

(۲) استفاده از نرم‌افزار spss و یا سایر نرم‌افزارهای آماری:

 گام اول: مطالعه کتاب نرم‌افزار مربوطه

 گام دوم: متغیرهای مستقل و وابسته را برای نرم‌افزار (spss) تعریف کنید و صفحه کار برگ را برای واردکردن داده‌ها از روی پرسشنامه آماده کنید به‌عبارت‌دیگر متغیرها را به روش دستی تعریف کنید در غیر این صورت نرم‌افزار خودکار یک نام جدید (var0001) وارد خواهد کرد. برای روش دستی فرمان variables از منو view را اجرا کنید تا صفحه متغیرها ظاهر شود. سپس متغیرها را به‌صورت ردیفی تعریف کنید. در ستون name یک نام دلخواه برای متغیر جدید وارد کنید، نام متغیر نباید از ۸ کاراکتر بیشتر باشد؛ و الی‌آخر تکمیل شود.

 گام سوم: واردکردن و ویرایش داده‌ها:

الف- واردکردن داده‌ها: واردکردن داده در اینجا به‌سادگی کار در یک کار برگ و یا یک جدول در برنامه msword هست. در پرونده ایجادشده ستون سمت چپ برای شماره‌گذاری جامعه نمونه است. پس اگر تعداد جامعه نمونه شما ۳۰ نفر است از ۱ الی ۳۰ را انتخاب کنید. ستون دوم اولین متغیر شما است که قبلاً آن را تعریف کرده‌اید پاسخ‌داده‌شده توسط ۳۰ نفر (پاسخگویان) در مورد متغیر اول را به ترتیب وارد کنید، ستون سوم شما دومین متغیر است، آن را به همین ترتیب کامل کنید و سایر متغیرها را هم به همین روال کامل کنید.

ب- داده‌های واردشده را یک‌بار ویرایش و بازنگری کنید.

 گام چهارم: نام‌گذاری پرونده:

پس‌ازاینکه گام اول و دوم را کامل انجام دادید، پرونده خود را نام‌گذاری کنید، بهتر است موضوع تحقیق را انتخاب کنید.

در کلیه مراحل توجه داشته باشید همیشه هر از چند دقیقه باید مطالب وارده را ضبط (save) کنید.

 گام پنجم: تشکیل متغیرهای جدید: فرض کنید یک متغیر مستقل کل، خود به چند متغیر جز تقسیم‌شده است و شما برای هر متغیر جزء یک سؤال طراحی کرده و آن را در گام دوم و سوم وارد نرم‌افزار نموده‌اید. حال با استفاده از داده‌های متغیرهای جزء، داده‌جدیدی برای متغیر مستقل کل توسط دستورات موجود در نرم‌افزار ایجاد ‌کنید؛ و یا اینکه شما برای هر فرضیه چند سؤال طراحی کرد‌ه‌اید، در آزمون فرضیه‌ها، باید یک داده جدید (به‌عنوان یک سؤال جدید) با استفاده از آن چند سؤال برای فرضیه ایجاد کنید تا قابل آزمون شود.

توجه: برای شناخت بهتر توصیه می‌شود به بخش ایجاد متغیر جدید در کتاب راهنمای spss مراجعه کنید.

 گام ششم: تجزیه‌وتحلیل توصیفی داده‌ها:

الف- محقق با استفاده از نرم‌افزار به‌راحتی جداول فراوانی و درصد همراه با نمودار را می‌تواند تولید کند.

ب- جداول و نمودار را با استفاده از ابزارهای موجود در نرم‌افزار ویرایش سپس در صفحه word خود وارد کند.

ج- محقق همان گام سوم و چهارم دستی را در این گام انجام می‌دهد، یعنی تفسیر توصیفی و نتیجه در زیر جدول ایجادشده توسط نرم‌افزار

 گام هفتم: آزمون فرضیه‌ها: محقق با استفاده از ابزار (analysis) از نرم‌افزار (spss) و انتخاب آماره موردنظر فرضیه خود را آزمون و سپس گام ششم را در مورد آزمون فرضیه‌ها با توجه به آماره موردنظر انجام می‌دهد.